خانه / اسلایدر / کسری ۲۶ درصدی تحقق درآمدهای دولت در دو فصل ابتدایی امسال

کسری ۲۶ درصدی تحقق درآمدهای دولت در دو فصل ابتدایی امسال

بودجه

بر اساس آمارهای جدید از عملکرد ۶ماهه وضعیت بودجه کشور، میزان تحقق درآمدهای دولت در دو فصل ابتدایی امسال با کسری ۲۶درصدی مواجه شده است.

 روند کسب درآمدهای دولت در ۴ ماه گذشته نشان می‌دهد که این کسری نوسان‌های زیادی داشته است و نمی‌توان این عدد را معیاری برای تخمین وضعیت بودجه تا پایان سال در نظر گرفت؛ در پایان مردادماه عملکرد ۵ماهه درآمدهای بودجه‌یی دولت منفی ۲۹درصد بوده است در ماه قبل‌تر از آن منفی ۲۵درصد و در نهایت عملکرد سه ماهه خرداد کسری ۴۷درصدی درآمدهای دولت نشان را می‌داد اما به نظر می‌رسد که اکنون روند این کسری اندکی بهبود یافته است.

آکسومی به نقل از تعادل ، آمارها نشان می‌دهد که در ۶ماهه امسال فاصله این تراز با آن چیزی که مصوب شده بود ۴۸ درصد است که فاصله بسیار قابل ملاحظه‌یی است. محاسبه جداول بانک مرکزی نشان می‌دهد که عمده کسری منفی این شاخص به دلیل کسری منفی تراز عملیاتی بوده که این امر نیز در نهایت در اثر کاهش درآمدهای نفتی به وجود آمده است، هرچند ما در ۶ماهه ابتدایی سال جاری با رشد فروش و صادرات نفت مواجه بوده‌ایم و در رشد اقتصاد بهار ۹۵ بیشترین تکیه نیز به رشد بخش نفت بود. بااعلام این آمارها این سوال به‌ذهن متبادر می‌شود که آیا حجم کسری درآمدی و فاصله تراز عملیاتی و سرمایه‌یی با بودجه مصوب ۶ماهه، بیش از آنکه نشات گرفته از عوامل بیرونی باشد، نشان از بیش‌برآوردی رقم‌های تعیین ‌شده در بودجه نویسی دارد؟

 کاهش درآمدهای نفت و مالیات

جداول بانک مرکزی از وضعیت بودجه عمومی کشور که روز گذشته روی سایت این نهاد دولتی قرار گرفت، نشان می‌دهد که درآمدهای دولت در این ۶ ماه از محل درآمدهای مالیاتی و سایر درآمدها به میزان ۵۸هزار و ۹۶۰میلیارد تومان بوده است. این در حالی است که در بودجه سال ۹۵ مصوب شده بود که ۸۰هزار و ۲۰۰میلیارد تومان از این دو محل درآمد کسب شود. در بودجه کل سال مصوب شده است که تا پایان سال میزان درآمدها ۱۵۷هزار و ۳۸۰میلیارد تومان باشد که با توجه به اینکه تاکنون تنها ۵۸هزار میلیارد آن محقق شده فاصله زیادی با آنچه در نظر گرفته شده است، داریم.

حال که آمارهای وضعیت بودجه ۶ماهه امسال نشان از کسری ۲۶درصدی درآمدها دارد، باید ببینیم که این کسری بیشتر از کدام منابع درآمدی دولت نشات گرفته است. ترکیب منابع بودجه‌یی عمومی دولت شامل مالیات‌ها و سایر درآمدهاست ارقام عملکرد ۶ماهه نشان می‌دهد که از ۵۸هزار و ۹۶۰میلیارد تومان درآمدهای محقق شده بودجه به میزان ۴۳هزار و ۳۱میلیارد تومان از طریق مالیات بوده است که سهمی ۷۳٫۵ درصدی از کل درآمدها دارد.

در اینجا باید به این نکته هم اشاره کرد که هرچند در بودجه مصوب شده بوده که سهم درآمدهای مالیاتی از کل درآمدها ۶۶ درصد و سایر درآمدها ۳۴درصد باشد اما در عملکرد این ۶ماه سهم مالیات در درآمدها بیشتر بوده است.

این ارقام نشان می‌دهد که هرچند میزان مالیالت اخذ شده از آن چیزی که در نظر گرفته شده کمتر بوده است (قرار بوده طبق بودجه ۵۲هزار و ۹۱۰ میلیاردتومان در ۶ماهه ابتدایی سال درآمد مالیاتی داشته باشیم که با توجه به عملکرد ۶ماهه منفی ۱۸ درصد کسری داشته است) اما بازهم در عملکرد نسبت به مصوبه سهم مالیات از درآمدهای دولت بیشتر شده است. بنابراین می‌توان حدس زد که بیشترین کسری درآمدها از سوی سایر درآمدها رخ داده است.

در سایر درآمدها مصوب شده بود که در این ۶ماه به میزان ۲۷هزار و ۲۹۰میلیارد تومان درآمد کسب شود اما در عملکرد از این میزان تنها ۱۵هزار و ۶۵۰میلیارد تومان به دست آمده که نشان می‌دهد به‌طور تقریبی نصف آن محقق نشده است.

 کسری ۳۸ درصدی در واگذاری دارایی‌ها

در بودجه ردیفی وجود دارد که از آن به عنوان واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی یاد می‌شود. این ردیف شامل منابع حاصل از نفت و فرآورده‌های نفتی، منابع حاصل از ارزش نفت خام، صادرات فرآورده‌های نفتی و میعانات گازی، فروش داخلی میعانات گازی، ۲درصد فروش نفت خام برای مناطق نفتخیز و محروم، منابع ارزی ناشی از قیمت و مقدار صادرات نفت خام و میعانات، منابع حاصل از فروش اموال منقول و غیرمنقول و واگذاری طرح تملک دارایی‌های سرمایه‌یی می‌شود. بر اساس اطلاعات بانک مرکزی میزان درآمد بودجه از ردیف واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی در ۶ماهه اول سال به میزان ۲۶هزار و ۱۲۰میلیارد تومان است که در مقایسه با میزان مصوب شده (۴۰هزار و ۲۸۰میلیارد تومان) کسری ۳۸درصدی داشته است.

 کاهش ۵۴درصدی در بودجه عمرانی

در خصوص تملک دارایی‌های سرمایه‌یی نیز که در واقع بودجه عمرانی دولت محسوب می‌شود، عملکرد ۶ماهه بودجه نشان می‌دهد که به میزان ۱۳هزار و ۲۳۰میلیارد تومان در این ردیف هزینه شده است در حالی که در بودجه مصوب شده بود که در این ۶ ماه به میزان ۲۹هزار و ۲۹۰میلیارد تومان هزینه شود. بنابراین عملکرد دولت در بودجه عمرانی ۵۴درصد کمتر از آن چیزی است که در بودجه مصوب شده بود. در عملکرد همه بودجه‌ها دو شاخص که از اهمیت فراوانی برخوردار است، تراز عملیاتی و تراز عملیاتی و سرمایه‌یی است.

در نظام جدید بودجه‌ریزی مفهومی به نام کسری بودجه وجود ندارد؛ چرا که بر اساس نظام بودجه‌ریزی جدید که از سال ۱۳۸۱ به این طرف مرسوم شده است، بودجه بر اساس سه تراز عملیاتی، سرمایه‌یی و مالی بسته می‌شود. در تراز عملیاتی تفاوت بین درآمدها را در نظر می‌گیرند. این درآمدها فقط از مالیات‌ها و سایر درآمدهایی نظیر انحصار و مالکیت‌های دولت، خدمات فروش کالا و… تامین می‌شود؛ به‌گونه‌یی که ۹۵درصد این درآمد‌ها را مالیات و ۵درصد آن را سایر درآمدها تشکیل می‌دهد. در مقابل درآمدها، اعتبارات هزینه‌یی یا جاری را داریم. به تفاوت درآمدها و اعتبارات هزینه‌یی، تراز عملیاتی می‌گوییم که مفهوم خیلی مهمی  دارد.

تفاوتی که به دست می‌آید، نشان می‌دهد که چه مقدار فاصله داریم که درآمدهایمان را بالا ببریم تا بتوانیم حداقل هزینه‌های جاری‌ را تامین کنیم. بنابراین تراز عملیاتی تفاوت میان درآمدهای حاصل از مالیات و هزینه‌های جاری که عمدتا شامل حقوق دستمزد است را مشخص می‌کند. این تراز معمولا منفی است اما هم در سیاست‌های کلی که مقام معظم رهبری برای برنامه و بودجه‌ اعلام کردند و هم در برنامه پنجم که تاکید شد باید به صفر برسد. البته این اتفاق نیفتاده است برای اینکه در بحث درآمدها عملکردمان خوب نبوده و هزینه‌های جاری‌مان رشد زیادی داشته است. بنابراین دولت موفق نشده است که این هدف بسیار مهم را تامین کند.

 تراز عملیاتی منفی‌تر شده است

بر اساس آمارهای بانک مرکزی از عملکرد ۶ماهه بودجه سال ۹۵، تراز عملیاتی در این فاصله زمانی به میزان منفی ۳۷هزار و ۸۷۰میلیارد تومان رسیده است در حالی که طبق بودجه قرار بوده این تراز به منفی ۲۸هزار و ۷۳۰میلیارد تومان برسد. عملکرد ۶ماهه سال گذشته در این شاخص منفی ۳۲هزار و ۲۵۰میلیارد بود که نشان می‌دهد تراز عملیاتی در بودجه امسال بدتر شده است. ردپای این کسری را می‌توان در کسری درآمدها که آمار آن داده شد، دید نه پرداخت‌های هزینه‌یی. چون پرداخت‌های هزینه‌یی در این ۶ماه کمتر از میزان مصوب بوده است. طبق بودجه قرار بوده در این ۶ماه به میزان ۱۰۸هزار و ۹۳میلیارد تومان پرداخت هزینه در ردیف‌های ملی و استانی داشته باشیم اما عملکردها نشان می‌دهد که از این میزان درنظر گرفته شده تنها ۹۵هزار و ۱۰۰هزار میلیارد محقق شده است.

در ادبیات بودجه‌ریزی تراز دیگری به نام تراز دارایی‌های سرمایه‌یی داریم. ما در بودجه‌های سالانه واگذاری دارایی سرمایه‌یی را داریم که بیش از ۹۵ درصد آن نفت است و در ادبیات عمومی از آن به عنوان منابع حاصل از فروش نفت در بودجه نام می‌برند. باید به این نکته توجه داشت منابعی که از محل فروش نفت به دست می‌آید، درآمد نیست چون ما سرمایه را از زیرزمین بیرون می‌آوریم و می‌فروشیم. در کنار نفت، دولت بخش کوچک دیگری به عنوان درآمد دارد که از طریق واگذاری تاسیسات، اموال منقول و غیرمنقولش به دست می‌آورد. البته رقم آن ناچیز و در حدود ۵درصد است و می‌توان گفت که ۹۵درصد واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی از محل فروش نفت به دست می‌آید.

در مقابل واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی، تملک دارایی‌های سرمایه‌یی را داریم که همان بودجه عمرانی است. یعنی دارایی جدیدی ایجاد می‌کنیم و به ازای از دست دادن دارایی‌های سرمایه‌یی (نفت)، باید دارایی جدیدی به دست آورد پس طوری بودجه عمرانی را تنظیم می‌کنند تا دارایی جدیدی کسب کرده باشند. حال در این میان تراز دارایی‌های سرمایه‌یی چه معنایی می‌دهد؟ از نظر نظام بودجه‌ریزی جدید تفاوت میان واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی و تملک آن رقمی به دست می‌آید که معمولا مثبت است و بخشی از رقم منفی تراز عملیاتی را پوشش می‌دهد. تراز دارایی‌های سرمایه‌یی تفاوت بین واگذاری و تملک دارایی سرمایه‌یی را نشان می‌دهد. به‌طور کلی مثبت بودن تراز دارایی‌های سرمایه‌یی به این معنی است که میزان واگذاری دارایی سرمایه‌یی دولت بیشتر از تملک و ایجاد دارایی‌های جدید است که این امر برای تامین بخشی از کسری تراز عملیاتی صورت می‌گیرد؛ بنابراین کاهش تراز مثبت حاکی از بهبود روند نامناسب فعلی است.

 فاصله ۴۸درصدی در تراز عملیاتی و سرمایه‌ای

تراز دارایی‌های سرمایه‌یی که در جداول بانک مرکزی با عنوان خالص واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی ذکر می‌شود، در ۶ماهه امسال به میزان مثبت ۱۱هزار و ۴۵۰میلیارد تومان است. البته در بودجه مصوب شده بود که به میزان ۲۱هزار و ۵۷۰میلیارد تومان باشد. برای نشان دادن این شاخص در بودجه مقیاسی با عنوان تراز عملیاتی و سرمایه‌یی آورده می‌شود که در واقع از مجموع تراز عملیاتی و خالص واگذاری دارایی‌های سرمایه‌یی حاصل می‌شود. در واقع می‌توان گفت با توجه به اینکه در این شاخص خالص دارایی‌های سرمایه‌یی، تراز عملیاتی که منفی است را می‌پوشاند، بسیار با همان کسری بودجه سنتی نزدیک است و می‌توان معادل آن محسوب‌اش کرد. در صورت کسری داشتن این شاخص از طریق واگذاری دارایی‌های مالی جبران می‌شود.

در عملکرد ۶ماهه بودجه تراز عملیاتی و سرمایه‌یی منفی ۲۶هزار و ۴۲۰میلیارد تومان کسری دارد در حالی که ۶ماهه اول سال ۹۴ این رقم به میزان منفی ۱۲هزار و ۷۹۰میلیارد تومان بوده است. در بودجه امسال هم مصوب شده بود که تراز عملیاتی و سرمایه‌یی منفی ۱۷هزار و ۷۴۰میلیارد تومان کسری داشته باشد اما این ارقام نشان می‌دهد که در این زمینه ۴۸درصد فاصله با آن چیزی که مصوب شده، داشته‌ایم.

نظر شما چیست ؟

اولین نفری باشید که نظر می دهید !

هشدار برای
avatar
wpDiscuz
bigtheme